Jasełka

Święta Bożego Narodzenia to także jasełka, czyli widowiska opowiadające o świętach wzorowane na średniowiecznych misteriach franciszkańskich. Za twórcę przedstawień bożonarodzeniowych uznawany jest św. Franciszek z Asyżu, a ich treścią była przede wszystkim historia narodzenia Jezusa Chrystusa w Betlejem i spisek Heroda.

Początkowo figury Dzieciątka, Maryi, Józefa i Trzech Królów były nieruchome. Jednak po pewnym czasie, z sprawą zakonów franciszkańskich i bernardyńskich wprowadzono w miejsce nieruchomych figurek marionetki. Warto pamiętać o tym, że w pierwszej połowie XVIII wieku polscy biskupi zakazali wystawiania jasełek w kościołach. Przyczyną takiej decyzji było coraz szersze przenikanie treści przedstawień scen i postaci o charakterze ludycznym. W tym samym czasie żacy zaczęli kolędować pod murami świątyń dając tym samym początek wędrownym teatrzykom ludowym o świeckim charakterze.

Teksty jasełek były wielokrotnie zmieniane głównie ze względu na fakt, że zawierały watki odwołujące się do aktualnych wydarzeń. Do najbardziej znanych opracowań literackich należą jasełka napisane przez Lucjana Rydla pod tytułem „Betlejem polskie”.

Z drugim dniem Świąt Bożego Narodzenia rozpoczynał się okres „jasełek”, który trwał aż do uroczystości Matki Bożej Gromnicznej, czyli do dnia ofiarowania Pana Jezusa w świątyni jerozolimskiej. Jasełka oznaczają żłób, czyli rodzaj drabinek, które jeszcze dziś są wykorzystywane i służą do zadawania karmy bydłu oraz koniom. T właśnie w takim żłobku został złożony Chrystus po swoim narodzeniu. Dawniej jasełka charakteryzowały się niezwykle dużym ładunkiem dramatyczności, a ponadto odgrywane były na ogół po zapadnięciu zmierzchu dodając tym samym niepowtarzalnej atmosfery.

Już od XVIII wieku naturalnych aktorów, którzy początkowo odgrywali poszczególne role w przedstawieniu zaczęły zastępować kukiełki, którym głosu udzielali ukryci kolędnicy, a z czasem także aktorzy, którzy w objazdowy sposób odwiedzali różne dwory szlacheckie a nawet profesjonalnie zbudowane pomieszczenia teatralne.

W dzisiejszych czasach jasełka bardzo często odgrywane są w przedszkolach, gdzie przedszkolacy przebrani za poszczególne postacie doskonale odgrywają swoje role.